W IX Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką Prezydent Karol Nawrocki wziął udział w obchodach upamiętniających Rodaków, którzy w czasie II wojny światowej, ryzykując życiem własnym i swoich rodzin, udzielali pomocy ludności pochodzenia żydowskiego. Uroczystości państwowe z udziałem Karola Nawrockiego odbyły się w Toruniu.  

Przez kolejne wieki naród polski wsłuchany w Ewangelię, w słowa Jezusa Chrystusa, budował swoją tożsamość chrześcijańską i swój fundament, wierząc w to, że Bóg zesłał swojego jednorodzonego Syna po to, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne – mówił Prezydent, przywołując wartości chrześcijańskie będące fundamentem tak wielu heroicznych czynów Polaków w czasie II wojny światowej.

– To wszystko dawało naszej narodowej wspólnocie, tej tworzącej się w I Rzeczpospolitej, a także II i w III, przekonanie o tym, że wartości chrześcijańskie dają nam możliwość dawania i oddawania dobra, miłości i miłosierdzia, które są najważniejszym atrybutem Pana Boga. To dlatego I Rzeczpospolita stała się miejscem życia tak wielu Żydów, którzy nie mogli znaleźć sobie innego miejsca w Europie. A II Rzeczpospolita, gdy stała się wolna i niepodległa, gdy Polacy swoje państwo odzyskali w 1918 roku, stała się miejscem życia kilku milionów Żydów – powiedział Prezydent Karol Nawrocki.

Prezydent w swoim wystąpieniu odwoływał się do historii przypominając ówczesne plany III Rzeszy wobec ludności cywilnej okupowanych państw, szczególnie Polski.

– Niemcy zanim zaczęli mordować Żydów, już od 1 września 1939 roku mordowali Polaków, polskich duchownych, przedstawicieli kościoła katolickiego, polskich urzędników, polskie kobiety i polskie dzieci. Amerykański historyk Richard Lukas nazwał lata 1939–1941 zapomnianym Holokaustem. Niemcy mieli w planie wymordowanie wszystkich Żydów i Romów na terenie Rzeczypospolitej, w całej Europie, ale mieli też plan wymordowania 50 milionów Słowian, 85% Polaków. Tak brzmiały zapisy Generalnego Planu Wschód – mówił.

Prezydent przypomniał, że za pomoc Żydom w czasie niemieckiej okupacji życie traciły całe polskie rodziny, między innymi rodzina Ulmów z Markowej i rodzina Pochwatków z Kolczyna.

– Mieli świadomość, że na terenach Rzeczypospolitej rozpętało się prawdziwe pandemonium, a za próbę ratowania Żyda groziła śmierć. I robili to dlatego, że w naszej wspólnocie narodowej była tożsamość chrześcijańska. Miłość i miłosierdzie płynie wprost z życiorysów Józefa i Wiktorii Ulmów, z życiorysów rodziny Pochwatków – podkreślił Prezydent.

Karol Nawrocki zapewnił, że pamięć o Polakach ratujących Żydów podczas okupacji niemieckiej będzie trwała i podkreślił, że ofiara, jaką ponieśli, nie zostanie zapomniana.

Okrucieństwo zwyciężyli chrześcijańskimi wartościami. Dlatego dzisiaj Polska jest z nich dumna. Jesteśmy im głęboko wdzięczni, że stali się żywym, choć tragicznym świadectwem naszej narodowej wspólnoty otwartej na innych, przywiązanej do wartości miłości i miłosierdzia. Wspólnoty, która współczuje i która jest gotowa poświęcić się dla drugiego człowieka. Ale jest też zdeterminowana, by bronić tych wartości, które nas ukształtowały jako naród – podkreślił.

Podczas uroczystości Prezydent odsłonił na Tablicy Pamięci 7 nowych nazwisk Polaków zamordowanych za pomoc udzieloną Żydom w czasie II wojny światowej. Ich sylwetki dodano do pozostałych 1242 nazwisk wyrytych na ścianie Kaplicy Pamięci Polskich Męczenników. Odczytano też ich biogramy. Kaplica Pamięci mieszcząca się w Świątyni pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II jest unikalnym w skali międzynarodowej pomnikiem upamiętniającym często nieznanych bohaterów, którzy nie zawahali się zaryzykować życia, by ratować tysiące zagrożonych śmiercią Żydów. Tablicę poświęcił ordynariusz diecezji toruńskiej biskup Arkadiusz Okrój.

W uroczystościach wspólnie z Prezydentem RP Karolem Nawrockim wziął udział były Prezydent Andrzej Duda, a także wiceambasador Izraela w Polsce Omer Chechek Katz i zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej prof. Krzysztof Szwagrzyk.

Z okazji Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką wieczorem na fasadzie Pałacu Prezydenckiego została wyświetlona okolicznościowa iluminacja z wizerunkiem Rodziny Pochwatków z Kolczyna.

W czasie okupacji niemieckiej Rodzina udzieliła schronienia jedenastu osobom narodowości żydowskiej – z Kazimierza Dolnego i Puław.

26 lutego 2026 r., z udziałem Prezydenta Karola Nawrockiego odbyła się uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych członkom rodzin ofiar totalitaryzmów, podczas której wręczono również noty identyfikujące zamordowanych członków rodziny Pochwatków.

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką obchodzony jest 24 marca. To wyraz hołdu dla tych, którzy w trudnym okresie okupacji niemieckiej, mimo grożącej kary śmierci, decydowali się pomagać współobywatelom narodowości żydowskiej. To święto państwowe ustanowione w 2018 roku przez parlament z inicjatywy Prezydenta Andrzeja Dudy. Data jest symboliczna, 24 marca 1944 roku dokonano egzekucji na bł. Rodzinie Ulmów. Tego dnia w Markowej niemieccy żandarmi zamordowali ośmioro Żydów oraz ukrywające ich małżeństwo z siedmiorgiem dzieci. Życie stracili: Józef i Jego żona Wiktoria będąca w zaawansowanej ciąży, a także Stanisława, Barbara, Władysław, Franciszek, Antoni i Maria. Rodzina Ulmów z Markowej została beatyfikowana przez Papieża Franciszka 10 września 2023 roku.

Według szacunków historyków, za pomoc Żydom w czasie niemieckiej okupacji zginęło prawie tysiąc Polaków.

Źródło: prezydent.pl Fot. Grzegorz Jakubowski/KPRP